خبرآنلاین- زهره نوروزپور: پیشنهاد هفتروزه ایران برای پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز، در حالی از سوی دونالد ترامپ رد شد که تهران هنوز این «رد» را پاسخ رسمی و نهایی واشنگتن نمیداند. عباس عراقچی میگوید ایران واکنش اولیه رئیسجمهور آمریکا را دیده، اما هنوز پاسخ قطعی از کانال میانجیها به تهران منتقل نشده است.
این فاصله میان موضع علنی ترامپ و موضع رسمی دیپلماتیک آمریکا، در کنار اظهارات صریح عراقچی، یک پرسش مهمتر را پیش روی این پیشنهاد قرار داده است: آیا تهران واقعاً انتظار داشت واشنگتن طرح هفتروزه را بپذیرد، یا هدف این پیشنهاد بیش از آنکه رسیدن فوری به توافق باشد، بازگرداندن توپ به زمین آمریکا و ثبت یک انتخاب دیپلماتیک پیش از ورود احتمالی جنگ به مرحله بعد بود؟ چرا که عراقچی به این نکته نیز اشاره کرد که براساس پاسخ رسمی تصمیمگیری خواهیم کرد.
بیشتر بخوانید:
>>>>> عراقچی:خط اصلی دیدارها بیان شروط برای باز شدن تنگه هرمز بود/واکنش ترامپ به پیشنهادمان را شنیدیم/منتظریم تا میانجیها مواضع نهایی را اعلام کنند
>>>>> عراقچی جزئیات طرح ایران به آمریکا را اعلام کرد؛ از رفع محاصره و بازگشایی هرمز تا مسیر پیشرو
ایران پیشنهاد خود را در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد و از طریق میانجیها به آمریکا منتقل کرد. بر اساس توضیحات عراقچی، اجرای این طرح قرار بود در یک بازه هفتروزه انجام شود؛ به این معنا که پس از پذیرش طرح از سوی آمریکا، اقدامات اولیه طی چهار تا پنج روز انجام شود، تنگه هرمز در روز ششم بازگشایی شود و در روز هفتم مذاکرات برای رسیدن به توافق نهایی از سر گرفته شود.
وزیر امور خارجه ایران تأکید کرده است که شروط مطرحشده از سوی تهران «چیز جدیدی نیست». به گفته او، این طرح اساساً بر همان چارچوب تفاهمنامهای استوار است که در ماه ژوئن میان دو طرف شکل گرفته بود، با این تفاوت که این بار ایران جدول زمانی بسیار فشردهتری برای اجرای آن پیشنهاد داده است.
عراقچی در عین حال گفته است اگر در طرف آمریکایی جدیت برای رسیدن به توافق و بازگشایی تنگه هرمز وجود داشته باشد، همه چیز برای اجرای طرح آماده است و پس از آن میتوان مذاکرات گستردهتر درباره موضوعات مورد توافق دو طرف را آغاز کرد.
اما تهران همزمان یک خط قرمز مهم را حفظ کرده است: تنگه هرمز تا زمانی که شروط مطرحشده در طرح اجرا نشود، بازگشایی نخواهد شد. عراقچی تأکید کرده است که ایران تحت فشار از حقوق حاکمیتی خود عقبنشینی نمیکند.
این موضع در اظهارات تازهتر عراقچی نیز تکرار شده است. او روز یکشنبه گفت تهران واکنش اولیه ترامپ را دیده، اما هنوز منتظر است میانجیها موضع نهایی و قطعی آمریکا را منتقل کنند و ایران پس از دریافت آن درباره گام بعدی تصمیم خواهد گرفت.
ترامپ: پیشنهاد را رد کردم
ترامپ روز شنبه صراحتاً گفت پیشنهاد ایران را رد کرده است. او در توضیح موضع خود گفت تهران خواهان توافقی برای بازگشایی فوری تنگه هرمز است، زیرا درآمدهای ایران تحت فشار قرار گرفته است.
بیشتر بخوانید:
>>>>>> ترامپ پیشنهاد آتشبس ایران را رد کرد
>>>>>> وال استریتژورنال: ترامپ پیشنهاد ایران را رد کرد / رویترز به نقل از مقام ایرانی: امتیاز هستهای نمیدهیم
جروزالمپست نیز با استناد به اظهارات ترامپ و گزارش رویترز نوشت که رئیسجمهور آمریکا پیشنهاد هفتروزه ایران را رد کرده و همزمان گفته است انتظار دارد جنگ پس از انتخابات میاندورهای آمریکا نیز ادامه پیدا کند.
با این حال، همین گزارش نشان میدهد که کانالهای غیرمستقیم ارتباطی همچنان کاملاً بسته نشدهاند. یک مقام آمریکایی به رویترز گفته است واشنگتن از طریق میانجیها همچنان در حال انجام گفتوگوهای «مثبت و سازنده» با ایران است و موضوع هستهای نیز در این تماسها مطرح میشود.
در نتیجه، آنچه اکنون روی میز قرار دارد یک وضعیت دوگانه است: رد علنی پیشنهاد از سوی ترامپ، در کنار ادامه تماسهای غیرمستقیم از طریق میانجیها.
تهران دقیقاً چه پیشنهادی داده بود؟
طرح ایران فقط به بازگشایی تنگه هرمز محدود نمیشد. بر اساس گزارش واشنگتنپست، تهران پیشنهاد کرده بود آمریکا محاصره دریایی بنادر ایران را متوقف کند، تحریمهای نفتی را لغو کند و آتشبس منطقهای، از جمله در لبنان، برقرار شود. در مقابل، ایران تنگه هرمز را باز میکرد و مذاکرات درباره برنامه هستهای را از سر میگرفت.
الجزیره جزئیات بیشتری از این پیشنهاد منتشر کرده و نوشته است که در چارچوب طرح مورد نظر تهران، آزادسازی حدود ۱۲ میلیارد دلار از داراییهای بلوکهشده ایران نیز مطرح بوده است. در این روایت، بازگشایی هرمز و بازگشت به مذاکرات هستهای در ازای اجرای مجموعهای از تعهدات آمریکا و برقراری آتشبس منطقهای تعریف شده بود.
نکته کلیدی اینجاست که پیشنهاد تازه، برخلاف ظاهر جدیدش، در واقع فاصله زیادی با چارچوب تفاهمنامه ژوئن ندارد.
الجزیره نیز با استناد به گزارشهای نیویورکتایمز و رسانههای آمریکایی تأکید کرده که پیشنهاد هفتروزه ایران شباهت زیادی به همان تفاهمنامه دارد؛ تفاوت اصلی، فشرده شدن جدول زمانی از ۶۰ روز به تنها هفت روز است.
آکسیوس؛ اختلاف فقط بر سر هرمز نیست
گزارش آکسیوس از مذاکرات نیویورک نشان میدهد اختلاف تهران و واشنگتن فقط بر سر جزئیات اجرای پیشنهاد هفتروزه نیست؛ دو طرف حتی درباره نقطه شروع مذاکره نیز اختلاف دارند. به نوشته آکسیوس، ایران میخواهد گفتوگوها را بر تنگه هرمز و رفع محاصره دریایی متمرکز کند، در حالی که دولت ترامپ خواهان آن است که تهران ابتدا درباره محدودیتهای هستهای تعهداتی بدهد.
بیشتر بخوانید:
>>>>>> اکسیوس: به رغم اظهارنظر ترامپ مذاکرات مثبت و سازندهای در جریان است / واشنگتن اصرار دارد مساله هستهای به مذاکرات وارد شود
این اختلاف در جریان مذاکرات غیرمستقیم عباس عراقچی با استیو ویتکاف و جرد کوشنر در نیویورک نیز خود را نشان داد. بر اساس اطلاعاتی که آکسیوس از منابع مطلع از مذاکرات منتشر کرده، مذاکرهکنندگان آمریکایی به طرف ایرانی گفتهاند که تهران کنترل تنگه هرمز را در اختیار ندارد و بنابراین نمیتواند درباره بازگشایی آن برای آمریکا شرط تعیین کند. در مقابل، ایران پیشنهاد کرده بود در صورت رفع محاصره دریایی آمریکا، لغو تحریمهای فروش نفت و برقراری دوباره آتشبس منطقهای، هرمز را باز کند و مذاکرات هستهای را ظرف یک هفته از سر بگیرد.
اهمیت این روایت در آن است که نشان میدهد «نه» ترامپ صرفاً واکنش به یک پیشنهاد موقت نیست؛ واشنگتن و تهران اساساً هنوز بر سر این موضوع اختلاف دارند که مذاکره باید از کجا آغاز شود و کدام طرف باید نخستین گام را بردارد. با این حال، آکسیوس همزمان به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داده که تماسها از طریق میانجیهای منطقهای همچنان «مثبت و سازنده» توصیف میشود و مسائل هستهای نیز در این گفتوگوها مطرح است.
چرا ایران دوباره به همان چارچوب بازگشته است؟
در همین باره ولی نصر، استاد دانشگاه جانز هاپکینز و مشاور پیشین دولت باراک اوباما، در شبکه اجتماعی ایکس نوشته است که رد پیشنهاد هفتروزه ایران از سوی ترامپ تعجبآور نبوده است. از نگاه او، این پیشنهاد در واقع بازگشت آمریکا به همان چارچوب تفاهمنامه قبلی بود، اما با شرایط اجرایی مطلوبتر برای ایران.
بیشتر بخوانید:
>>>>>> تله میاندورهای ترامپ؛ خویشتنداری ترامپ میتواند به فرصتی برای ایران تبدیل شود/ پیشنهاد تهران به معنای عقبنشینی نیست/ خطر اصلی این است که...
نصر میگوید برخی تحلیلگران در ایران از این چارچوب با عنوان «اسلامآباد پلاس» یاد میکنند. به باور او، تهران انتظار جنگ را دارد و تصور میکند آمریکا نیز خود را برای ادامه آن آماده میکند.
در این خوانش، پیشنهاد هفتروزه بیش از آنکه صرفاً یک ابتکار تازه باشد، میتوانست کارکرد دیگری هم داشته باشد: تهران یک بار دیگر مسیر دیپلماسی را پیشنهاد کند و در صورت رد آن از سوی واشنگتن، بتواند نشان دهد که پیش از ورود به مرحله بعدی تشدید درگیری، بار دیگر تلاش کرده است از مسیر مذاکره خارج نشود.
تهران احتمال رد پیشنهاد را بیشتر میدانست
این برداشت فقط در تحلیل ولی نصر دیده نمیشود. واشنگتنپست در گزارشی درباره پیشنهاد ایران، به نقل از حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر ارشد ایران در گروه بحران بینالمللی، نوشت که در تهران از ابتدا احتمال رد شدن پیشنهاد از سوی ترامپ بیشتر از احتمال پذیرش آن ارزیابی میشده است.
حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر ارشد ایران در گروه بحران بینالمللی، معتقد است تهران از ابتدا احتمال رد پیشنهاد هفتروزه از سوی دونالد ترامپ را بیشتر از احتمال پذیرش آن میدانست.
عزیزی در واکنش به این پیشنهاد در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که ایرانیها از پیش میدانستند احتمال اینکه ترامپ این طرح را نپذیرد، «بسیار بیشتر» از احتمال پذیرش آن است.
از نگاه عزیزی، هدف تهران فقط رسیدن به یک توافق نبود. او میگوید ایران با ارائه این پیشنهاد میخواست نشان دهد که برای دیپلماسی آماده بوده است و اگر پیشنهادش رد شود، این آمریکا بوده که برای سومین بار در میانه یک مسیر دیپلماتیک، تصمیم به ادامه حمله گرفته است.
عزیزی در ادامه میگوید چنین احتمالی طی روزهای گذشته در میان اعضای جامعه راهبردی ایران نیز مطرح و مورد انتظار بوده است؛ یعنی در محاسبات بخشی از جریان راهبردی ایران، احتمال اینکه واشنگتن مسیر پیشنهادی تهران را نپذیرد و درگیری ادامه پیدا کند، از قبل جدی تلقی میشده است.
در گزارش واشنگتنپست، این ارزیابی عزیزی در کنار شرایطی مطرح شده که اعتماد میان تهران و واشنگتن بهشدت آسیب دیده است. این روزنامه یادآوری میکند که آمریکا و اسرائیل در دو نوبت زمانی که مذاکرات هستهای در جریان بود به ایران حمله کردهاند و پس از توافق ژوئن نیز تهران و واشنگتن یکدیگر را به نقض سریع توافق متهم کردهاند.
الجزیره: «چیز زیادی تغییر نکرده است»
سیروس شایق، استاد تاریخ و سیاست بینالملل در مؤسسه تحصیلات تکمیلی ژنو، در گفتوگو با الجزیره گفته است که اساساً تحول بزرگی در مواضع دو طرف رخ نداده است. به گفته او، ایران همچنان بر حفظ اهرمهایی که در جریان جنگ به دست آورده و بازگشت به تفاهمنامه ژوئن بهعنوان چارچوب مذاکرات تأکید دارد، در حالی که آمریکا حاضر نیست این چارچوب را بپذیرد. شایق همچنین گفته است که پیش از انتخابات میاندورهای آمریکا در ماه نوامبر، حرکت قابلتوجهی برای پایان دادن به جنگ بعید به نظر میرسد.
توماس واریک، پژوهشگر ارشد شورای آتلانتیک، نیز با اشاره به ادامه تماسهای غیرمستقیم میان تهران و واشنگتن، از وجود تردید جدی در واشنگتن درباره اینکه دو طرف واقعاً در یک مسیر قرار دارند، سخن گفته است. به گفته واریک، یکی از نتایجی که میتوان از پیشنهاد هفتروزه ایران انتظار داشت، ادامه گفتوگوها و روشن شدن پیششرطهایی است که واشنگتن برای پیشبرد مذاکرات در نظر دارد.
پل ماسگریو، دانشیار علوم سیاسی دانشگاه جورجتاون در قطر، نیز در تحلیل خود به محاسبات دونالد ترامپ درباره پایان جنگ و تأثیر انتخابات میاندورهای نوامبر اشاره کرده است. به گفته ماسگریو، ترامپ نمیخواهد جنگ را با شرایطی که از نظر او نامطلوب است پایان دهد. او همچنین سناریوهایی را درباره ادامه اقدامات نظامی و سپس بازگشت به مسیر مذاکره مطرح کرده و نقش انتخابات میاندورهای آمریکا را در محاسبات دولت ترامپ مورد توجه قرار داده است.
محاسبات ترامپ و فشار اقتصادی بر ایران
تریتا پارسی، معاون اجرایی مؤسسه کوئینسی، درباره پیشنهاد هفتروزه ایران به واشنگتن پست گفته است اگر دونالد ترامپ به این جمعبندی برسد که چنین توافقی میتواند پیش از انتخابات میاندورهای آمریکا برای او منفعت سیاسی داشته باشد و به کاهش قیمت بنزین کمک کند، ممکن است واشنگتن در این مقطع انعطاف بیشتری نسبت به هفتههای گذشته نشان دهد.
پارسی در عین حال بر وجود تردید عمیق درباره این پیشنهاد تأکید کرده است؛ بهویژه در مورد این احتمال که ایران از توافق صرفاً برای خرید زمان استفاده کند تا بتواند بخشی از نفت خود را صادر کند و فشار اقتصادی ناشی از تحریمها را کاهش دهد.
او همچنین گفته است که یک توافق سریع میتواند فشار اقتصادی سنگینی را که تحریمهای جدید آمریکا بر تهران وارد کردهاند، کاهش دهد و در مقابل، برای ترامپ نیز در آستانه انتخابات میاندورهای، با کاهش قیمت بنزین، پیامد سیاسی داشته باشد.
روزهای تعیینکننده برای تهران و واشنگتن
به گزارش خبرآنلاین، اکنون پس از رد پیشنهاد هفتروزه ایران از سوی دونالد ترامپ، مسئله اصلی دیگر فقط سرنوشت یک پیشنهاد مشخص نیست؛ بلکه این است که تهران در برابر بسته شدن این مسیر چه خواهد کرد و آیا همچنان تلاش میکند چارچوب مورد نظر خود را از مسیر میانجیها و مذاکرات غیرمستقیم حفظ کند یا وارد مرحله تازهای از تقابل خواهد شد. آنچه از مواضع عباس عراقچی و دیگر مقامهای ایرانی برمیآید، این است که تهران همچنان بر شروطی که برای بازگشایی تنگه هرمز و بازگشت به مذاکرات تعیین کرده، تأکید دارد و در عین حال کانالهای ارتباطی با واشنگتن را کاملاً کنار نگذاشته است و از سوی دیگر در آمادهباش کامل نظامی قرار دارد.
در سوی دیگر، دونالد ترامپ پیشنهاد تهران را رد کرده و گزارشهای منتشرشده در آمریکا نشان میدهد که زمانبندی انتخابات میاندورهای نوامبر نیز در محاسبات دولت او درباره ادامه جنگ و مذاکره اهمیت پیدا کرده است. والاستریت ژورنال گزارش داده که ترامپ در حالی پیشنهاد ایران را رد کرده که درباره گزینههای دیپلماتیک، اقتصادی و نظامی در حال تصمیمگیری است و انتظار ازسرگیری بمباران پس از انتخابات نیز مطرح شده است.
به این ترتیب، تهران با یک انتخاب مهم روبهروست: حفظ مسیر دیپلماسی با همان شروطی که بر آن تأکید کرده، یا واکنش به رد پیشنهاد هفتروزه در شرایطی که تنگه هرمز و ادامه جنگ همچنان در مرکز مناقشه قرار دارند. در واشنگتن نیز مشخص نیست فاصله میان فشار نظامی، فشار اقتصادی و بازگشت به مذاکره چگونه مدیریت خواهد شد؛ بهویژه آنکه زمان انتخابات میاندورهای به یکی از متغیرهای مهم این معادله تبدیل شده است. ضمن آنکه اگر هم نتایج انتخابات مشخص شود و احیانا دموکرات ها صندلیهای سنا را تصاحب کنند بازهم ترامپ یک بازه زمانی دوماهه تا انتقال صندلی جمهوریخواهان به دموکراتها زمان دارد.
با این حساب آیا پیشنهاد هفتروزه ایران آغاز آخرین تلاش تهران برای حفظ مسیر مذاکره بود یا مقدمهای برای ورود به مرحلهای تازه از تقابل؟ و آیا ترامپ تصمیم نهایی درباره ادامه جنگ یا بازگشت به مذاکره را به بعد از انتخابات میاندورهای خواهد سپرد؟ یا آنکه طبق تقویم خودش پیش خواهد رفت و حملات پیشدستانه را آغاز خواهد کرد؟ پاسخ این پرسشها در روزهای آینده و با گذشت زمانی که بسیار کوتاه است، مشخص خواهد شد. روزهایی که به جنوب ایران گره خورده است.
315
